Inclusieve dagbesteding
Zinvolle dagbesteding, de cliënt centraal, deelname in de samenleving: in de gehandicaptenzorg heeft iedereen de mond ervan vol. De integratiegedachte omzetten in consequente daden blijkt een stuk lastiger. Zorginstelling Pluryn zet met het bieden van inclusieve dagbesteding de eerste stap naar inclusie.
Ze wil er niet hoogdravend over doen. Harde wetenschappelijke cijfers die het succes van haar project bevestigen heeft ze ook niet. Maar Sascha Stoffelen, projectleidster Inclusieve Dagbesteding bij zorginstelling Pluryn, en haar collega’s zijn nog geen twee jaar bezig. Ze wil laten zien dat haar organisatie hard op weg is om mensen met een handicap dagbesteding te bieden die ze zelf graag willen: werk dat echt bij hen past, midden in de maatschappij. "We kunnen eeuwig over inclusie blijven debatteren", zegt Stoffelen, "wij kozen ervoor om aan de slag te gaan."
Pluryn kent al een aantal jaren begeleid vrijwilligerswerk en een aantal sociale ondernemingen als een koffiebranderij, drukkerij, lunchcafé/winkel, bakkerscafé, arbeidstrainingscentrum en een theeschenkerij. "Toch bleef er een groep cliënten die door deze voorzieningen niet de juiste mogelijkheden kregen om mee te doen in de samenleving", zegt Stoffelen. "Zij vroegen om ander maatwerk."
Via de inclusieve dagbesteding probeert de instelling die mensen, die zeer uiteenlopende beperkingen hebben, toch mee te laten doen. De inclusieve dagbesteding is gebaseerd op de principes van Support (zie kader). Niet het vinden van een betaalde baan is het doel, maar met de cliënt het natuurlijk ondersteuningssysteem uitbreiden, onder andere door een bijdrage te leveren aan de gemeenschap, door te werken of door met vrijwilligerswerk of hobby’s midden in de samenleving bezig te zijn.
Stoffelen en haar collega’s werken aan de hand van de methode Persoon Centraal Plannen (PCP) - vaak Personal Future Planning genoemd - afkomstig uit de Verenigde Staten en Canada. De cliënt maakt, ondersteunt door een begeleider van Pluryn, met zijn naaste omgeving een persoonlijk centraal plan. Dat is een individueel plan waarin zijn droomactiviteit, sleutelverhalen uit het verleden, zijn nachtmerrie, kwaliteiten, mogelijke helpers in zijn netwerk of de mogelijkheden om zijn netwerk uit te breiden en de stappen die hij moet zetten om die droom te kunnen bereiken letterlijk door de begeleider zijn getekend. "De hulpverlener heeft een ondersteunende rol, de regie ligt bij de cliënt", legt Stoffelen uit. "Maar de gedachte is niet: hup, u gaat de maatschappij in en we laten u los. Inclusie is alleen mogelijk door aan de slag te gaan en heel dicht bij de mogelijkheden van cliënt te blijven. We blijven de cliënt en zijn netwerk waar nodig bij elke stap ondersteunen en begeleiden."
Dat vereist een hoop creativiteit en geduld, zegt Stoffelen. "En een andere manier van denken. Je moet de cliënt steeds dezelfde vraag blijven stellen: hoe wil je dat jouw leven eruit ziet? Als organisatie draait het om: steken we het geld in het aanbod van de instelling of in het netwerk van de cliënt?" Consequent zijn, daar gaat het volgens Stoffelen om. "We ondersteunen een man, een molenaar, die door een hersenletsel blind is geworden. Als we niet consequent bij zijn wens en plan waren gebleven, hadden we gezegd: hij kan nooit meer werken in de molen want die man is blind. Toch heeft hij nu zijn oude beroep weer opgepakt."
Erwin Wieringa, expert op het gebied van persoonlijke toekomstplanning, ziet meer zorginstellingen die voorzichtig de visie van PCP omarmen. "Maar vaak blijft het bij een alternatief voor een zorgplan of een manier om de cliënt beter te leren kennen. Werken met PCP is bovendien erg arbeidsintensief. Pluryn durft de volgende stap te zetten: zorgen dat mensen geïntegreerd raken in de samenleving via werk."
Hij noemt de aanpak van Pluryn voor Nederland vooruitstrevend. "In Amerika is gebruik van deze methode heel normaal. In de staat Washington heeft zeventig procent van alle mensen met een verstandelijke beperking een betaalde baan. De Kamer van Koophandel verspreidt er filmpjes over de toepassing van de PCP-methode. Grote bedrijven als Microsoft en Boeing hebben veel ervaring met medewerkers met ernstige handicaps. In Nederland is het anders. Iedereen hier ziet dat het zinnig is, dat als we mensen blijven uitsluiten, we met grote maatschappelijk problemen komen te zitten. Toch durven veel zorgverleners niet uit hun eigen schaduw te stappen, om op een creatieve manier een probleem op te lossen. De urgentie iets te doen wordt niet altijd gevoeld. "
Sascha Stoffelen denkt dat voor veel meer mensen met een beperking, hoe complex de handicap ook is, integratie via deze methode haalbaar is. "Er zijn mensen met complexe handicaps die niet goed in staat zijn te reflecteren op kwaliteit van leven. Maar ik merk dat ze het alleen al prettig vinden dat ze écht centraal staan in de planning, dat er écht wordt gekeken vanuit hun mogelijkheden. Dat ze het in kleine stapjes mogen doen, in hun taal en met de mensen die belangrijk voor hen zijn. Daar begint het proces naar zelfregie."
Support visie Inclusieve Dagbesteding
Support is een wereldwijde visie op ondersteuning aan mensen met een beperking. Het gaat er van uit dat inlcusie (onderdeel zijn van de samenleving) de kwaliteit van leven van mensen met een beperking verbetert. De kwaliteit van leven wordt aan de hand van vijf voorwaarden van O’Brien omschreven:t is een wereldwijde visie op ondersteuning aan mensen met een beperking. Het gaat er van uit dat inlcusie (onderdeel zijn van de samenleving) de kwaliteit van leven van mensen met een beperking verbetert. De kwaliteit van leven wordt aan de hand van vijf voorwaarden van O’Brien omschreven:
Meedoen: individueel of in groepjes
Alle cliënten van Pluryn krijgen de mogelijkheid een persoonlijk plan te maken. 180 mensen hebben dit gedaan sinds de start van het project begin 2009. Daarvan hebben 25 mensen een individuele werkplek op maat gevonden, vijftig worden op dit moment naar zo’n plek begeleidt. De overige cliënten gaan begeleid worden vanuit een nieuw type activiteitencentrum. Daarnaast werken zo’n 58 cliënten in groepjes bij organisaties als het Radboud Ziekenhuis, voetbalclub NEC en vervoerder Connexxion.
Alle cliënten van Pluryn krijgen de mogelijkheid een persoonlijk plan te maken. 180 mensen hebben dit gedaan sinds de start van het project begin 2009. Daarvan hebben 25 mensen een individuele werkplek op maat gevonden, vijftig worden op dit moment naar zo’n plek begeleidt. De overige cliënten gaan begeleid worden vanuit een nieuw type activiteitencentrum. Daarnaast werken zo’n 58 cliënten in groepjes bij organisaties als het Radboud Ziekenhuis, voetbalclub NEC en vervoerder Connexxion.
Meer informatie:
www.pluryn.nl, www.erwinwieringa.nl, www.stichtingdetoekomst.nl
In de trimsalon vond Jacqueline haar droombaan
De aanbouw van Hetty’s woning is omgetoverd tot een eenvoudige hondentrimsalon. Buiten zwaait ze haar klanten uit. In de hoek pronkt een klassieke kassa. Flessen shampoos en conditioners staan uitgestald boven de grote wasbak. Vanuit de aangrenzende huiskamer klinkt het geluid van de televisie.
Deze Groesbeekse trimsalon is sinds kort de werkplek van Jacqueline Schattevoet (39). Eens in de veertien dagen helpt zij eigenaresse Hetty met het verzorgen van de viervoetige klantjes. Vorige week föhnde ze een hondje, vertelt Jacqueline, die een licht verstandelijke beperking heeft. En de volgende keer zou ze voor het eerst een hondje willen wassen. Ze zit lachend aan de leestafel van de trimsalon, een beetje onwennig maar zichtbaar ontspannen. Haar verdwaalde blik van een uurtje eerder staat nu op scherp. Ze knuffelt met een van de honden van Hetty, die herhaaldelijk bij Jacqueline op schoot springt.
In de trimsalon van Hetty vindt Jacqueline vooral gezelligheid. "Samen een kopje koffie drinken, babbelen en een sigaretje roken en natuurlijk even knuffelen met de hondjes", zegt Jacqueline langzaam maar stralend. "Ik kom hier echt met plezier."
Door haar beperking heeft Jacqueline een groot deel van haar leven niet kunnen werken. Toch droomde ze van een baan waarin ze met dieren aan de slag kon. Maar niemand had eerder naar die droom gevraagd. Totdat zorginstelling Pluryn, waar Jacqueline in een leefgroep woont, met het project inclusieve dagbesteding begon.
Samen met haar persoonlijk begeleider van Pluryn, haar broer Johan, en Henk van der Logt van Trajectbureau BAAS (waar inclusieve dagbesteding onder valt) maakte ze een Persoon Centraal Plan: Ze tekende haar dromen, angsten en doelen op een vel papier. Op de ‘dromenwolk’ tekende ze hondjes. "Ik wilde met dieren werken", zegt ze met zachte stem. " Vooral met honden, ze zijn zo lief."
Jacqueline beschreef ook wat ze absoluut niet wilde: in de ochtend werken, bijvoorbeeld. Door haar medicijnen is ze dan niet op haar sterkst. Onder druk iets doen is evenmin aan haar besteed. Maar Jacqueline heeft ook sterke kanten, weet ze na het maken van haar plan. Ze kan goed luisteren. En broer Johan prijst haar humor en vrolijkheid.
Jaqueline heeft nog een andere passie, bleek uit haar plan: koken. Omdat er veel vraag was naar het werken met dieren, regelde ze samen met begeleider Henk als eerste stapje een werkplek bij lunchcafé Blixem in Nijmegen, dat gerund wordt door cliënten van Pluryn. Ze mocht er groenten snijden voor de soep. "Dat vond ik leuk", vertelt Jacqueline. "Maar het was er te druk. En ik moest te lang staan, het ging niet."
Maar Jacqueline en Henk gaven de zoektocht naar een droombaan niet op. Van der Logt: "Na een gesprek met Jacqueline en de gedragswetenschapper bleek dat we kleinere stappen moesten maken om geschikte dagbesteding te vinden. Opnieuw kwam de wens om met honden te werken op de voorgrond. Via het netwerk rondom Jacqueline kwamen we bij de trimsalon van Hetty."
Hetty helpt graag andere mensen, zegt ze in haar knusse trimsalon met een sigaret tussen haar vingers. "Je hebt wat te kletsen en Jacqueline heeft een doel. We hebben het hartstikke gezellig samen."
Het is mooi om te zien hoe goed het klikt tussen Jacqueline en Hetty, vindt Henk van der Logt die nog veertien andere cliënten met inclusieve dagbesteding begeleidt. "De integratiegedachte is immers ook dat individuele mensen in de maatschappij zich verantwoordelijk voelen voor hun gehandicapte medemens." Het goede van de methode persoon centrale planning waarmee Bureau BAAS werkt, zegt Henk, is dat begeleiders soms beter kunnen achterhalen waar bepaalde problematiek vandaan komt. "Door op een creatieve manier door te vragen en met de cliënt en zijn/haar omgeving te praten ontdek je veel."
Het vergt een omslag in het denken en handelen, zegt hij. "Anders dan vroeger staat de cliënt echt centraal. We praten niet meer over de cliënt maar met hem. Dat is niet altijd makkelijk. We zijn snel geneigd om dingen in te vullen voor de ander, zeker als mensen moeilijk uit hun woorden komen. Toch is het goed om dan een stilte te laten vallen, hem of haar de ruimte te geven om te ervaren: dit gaat echt om mij."
Het maakt daarbij niet uit hoe complex de handicap van de cliënt is, zegt Van der Logt. "Je kunt ook andere vormen bedenken om een plan te maken, bijvoorbeeld met behulp van pictogrammen voor mensen die op een complex niveau functioneren. Als de cliënt het moeilijk vindt om zich te uiten, is het toch belangrijk dat hij erbij is tijdens het maken van zijn plan. Het is goed te horen wat anderen over je te zeggen hebben."
Jacqueline heeft inmiddels drie middagen bij Hetty geholpen en wil er voorlopig blijven komen. In overleg met Hetty bepaalt ze wanneer en hoe vaak. "Het is leuk om iets te doen waar je van droomt", legt ze uit. "Ik merk dat ik geen spanningen meer voel." Donderdag wil ze graag een hondje wassen, zegt Jacqueline tot slot tegen Hetty. Haar ogen schitteren. "Dat is goed", luidt het antwoord in zwaar Groesbeeks accent. "Maar alleen als ik zeker weet dat ie je niet bijten zal."
<< Terug naar het nieuwsoverzicht